Η ηλεκτροκίνηση αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μετακινούμαστε. Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως η απουσία καυσαερίων κατά την οδήγηση, η μειωμένη ηχορύπανση και η υψηλή ενεργειακή απόδοση. Παράλληλα, όμως, δημιουργούν ένα εύλογο ερώτημα: σε τι είδους ηλεκτρομαγνητικά πεδία εκτίθενται οι επιβάτες και ποιες είναι οι πιθανές επιπτώσεις της μακροχρόνιας έκθεσης;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστούμε ότι πολλοί άνθρωποι περνούν καθημερινά αρκετές ώρες μέσα στο αυτοκίνητό τους, σε μικρή απόσταση από ισχυρά ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά συστήματα.
▾Από πού προέρχονται τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία;
Σε ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο, η μπαταρία υψηλής τάσης, ο ηλεκτροκινητήρας, ο μετατροπέας ισχύος (inverter) και οι ηλεκτρικές καλωδιώσεις δημιουργούν ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία κατά τη λειτουργία τους.
Πρόκειται κυρίως για στατικά και χαμηλής συχνότητας μαγνητικά πεδία, τα οποία ανήκουν στη μη ιοντίζουσα ακτινοβολία και δεν πρέπει να συγχέονται με τη ραδιενέργεια. Παράλληλα, τα συστήματα ασύρματης επικοινωνίας του αυτοκινήτου εκπέμπουν ραδιοκύματα.
Τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία δεν αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό των ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Παράγονται και στα συμβατικά οχήματα, από τον εναλλάκτη, τις καλωδιώσεις και τα ηλεκτρικά συστήματά τους. Ωστόσο, στα ηλεκτρικά και υβριδικά αυτοκίνητα υπάρχουν πρόσθετες πηγές, με διαφορετικά χαρακτηριστικά και επίπεδα εκπομπών, που αξίζει να εξετάζονται.
▾Η έκθεση μεταβάλλεται κατά την οδήγηση
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των ηλεκτρικών αυτοκινήτων είναι ότι τα μαγνητικά πεδία δεν παραμένουν σταθερά. Η έντασή τους μπορεί να μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με την ταχύτητα, την επιτάχυνση, την επιβράδυνση και τη λειτουργία των επιμέρους ηλεκτρικών συστημάτων.
Έρευνες έχουν δείξει ότι υψηλότερες τιμές εμφανίζονται συχνά κατά την επιτάχυνση και την πέδηση, ενώ η κατανομή των πεδίων διαφέρει ακόμη και μεταξύ των θέσεων του ίδιου αυτοκινήτου. Σε ορισμένα μοντέλα, οι μεγαλύτερες εντάσεις καταγράφονται κοντά στο δάπεδο και στην περιοχή των ποδιών των επιβατών.
Επομένως, μια μέτρηση με το αυτοκίνητο σταθμευμένο δεν αρκεί για να αποτυπώσει την πραγματική έκθεση κατά την καθημερινή χρήση του.
▾Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες;
Το 2025, η Γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ακτινοπροστασίας (BfS), σε συνεργασία με ερευνητικούς φορείς και την ADAC, παρουσίασε τα αποτελέσματα εκτεταμένης έρευνας σε 14 αυτοκίνητα, μεταξύ των οποίων 11 αμιγώς ηλεκτρικά.
Οι μετρήσεις επιβεβαίωσαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των οχημάτων, των θέσεων των επιβατών και των συνθηκών οδήγησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν τοπικές και στιγμιαίες υπερβάσεις των επιπέδων αναφοράς, χωρίς όμως υπέρβαση των βασικών περιορισμών έκθεσης που προστατεύουν από τις επιστημονικά τεκμηριωμένες επιβλαβείς επιδράσεις.
Τα αποτελέσματα ήταν γενικά καθησυχαστικά, καθώς στα οχήματα που εξετάστηκαν δεν διαπιστώθηκαν εκθέσεις που να υπερβαίνουν τους βασικούς περιορισμούς των διεθνών κατευθυντήριων οδηγιών.
Ωστόσο, η συμμόρφωση με τα σημερινά όρια δεν ισοδυναμεί με απόλυτη βεβαιότητα για κάθε πιθανή μακροχρόνια επίδραση. Παρότι δεν υπάρχουν πειστικά επιστημονικά στοιχεία ότι η έκθεση στα επίπεδα που παρατηρήθηκαν προκαλεί βλάβες στην υγεία, ορισμένα ερωτήματα σχετικά με τις συνέπειες της χρόνιας έκθεσης σε χαμηλής έντασης ηλεκτρομαγνητικά πεδία εξακολουθούν να διερευνώνται.
Επιπλέον, οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί δεν καλύπτουν κάθε μοντέλο αυτοκινήτου, κάθε τεχνολογική διαμόρφωση και κάθε πιθανή συνθήκη λειτουργίας.
▾Γιατί είναι χρήσιμη η μέτρηση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου;
Η συμμόρφωση ενός οχήματος με τις διεθνείς συστάσεις δεν σημαίνει ότι όλα τα αυτοκίνητα παρουσιάζουν την ίδια ένταση ηλεκτρομαγνητικών πεδίων. Ούτε ότι οι επιβάτες εκτίθενται στις ίδιες τιμές σε όλες τις θέσεις και σε όλες τις συνθήκες οδήγησης.
Μια εξειδικευμένη μέτρηση επιτρέπει να προσδιορίσουμε τις πραγματικές τιμές στο συγκεκριμένο αυτοκίνητο, να εντοπίσουμε τις θέσεις με τις μεγαλύτερες εντάσεις και να εξετάσουμε πώς μεταβάλλονται τα πεδία κατά τη λειτουργία του.
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει μετρήσεις στις θέσεις οδηγού και επιβατών, κατά τη στάση, την κίνηση, την επιτάχυνση, την επιβράδυνση και, όπου χρειάζεται, τη φόρτιση. Απαιτεί κατάλληλα όργανα, ικανά να καταγράφουν τις σχετικές συχνότητες και τις χρονικές μεταβολές των μαγνητικών πεδίων. Για τον σκοπό αυτό υπάρχει και το διεθνές πρότυπο IEC 62764-1:2022, που καθορίζει μεθόδους μέτρησης των μαγνητικών πεδίων χαμηλών συχνοτήτων στα οχήματα.
Η μέτρηση δεν αποτελεί υποχρεωτική προϋπόθεση για την ασφαλή χρήση κάθε ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Προσφέρει, ωστόσο, αντικειμενική πληροφόρηση σε όσους επιθυμούν να γνωρίζουν τα πραγματικά επίπεδα έκθεσής τους, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούν το όχημα για πολλές ώρες καθημερινά.
▾Η προσέγγιση της IRIA group
Στην IRIA group θεωρούμε ότι η αξιολόγηση της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας πρέπει να βασίζεται σε πραγματικές μετρήσεις και όχι σε γενικές διαβεβαιώσεις ή ατεκμηρίωτους φόβους.
Η τήρηση των θεσμοθετημένων ορίων αποτελεί βασικό κριτήριο αξιολόγησης, αλλά υποστηρίζουμε και την προληπτική αρχή του περιορισμού της περιττής έκθεσης, όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό και επιστημονικά δικαιολογημένο.
Η τεχνολογία των ηλεκτρικών αυτοκινήτων εξελίσσεται διαρκώς και τα μέχρι σήμερα ερευνητικά δεδομένα είναι ενθαρρυντικά. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την αξία της συστηματικής παρακολούθησης και της περαιτέρω επιστημονικής διερεύνησης.
Η μέτρηση των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στα οχήματα δεν αποσκοπεί στην αμφισβήτηση της ηλεκτροκίνησης, αλλά στην αντικειμενική αξιολόγησή της. Γιατί η γνώση της πραγματικής έκθεσης αποτελεί τη βάση κάθε ουσιαστικής προσέγγισης στην πρόληψη.